Analiza normatywna należy do podstawowych metod wykorzystywanych przy pisaniu prac dyplomowych z prawa, a w szczególności z prawa karnego. Jej znaczenie wynika z charakteru samej nauki prawa, której jednym z głównych zadań jest ustalanie treści obowiązujących norm, ich wzajemnych relacji oraz sposobu stosowania w konkretnych sytuacjach. W pracy poświęconej określonej instytucji prawa karnego nie wystarczy więc jedynie opisać jej definicji, historii czy miejsca w systemie prawa. Konieczne jest również przeanalizowanie regulacji prawnych, ich konstrukcji, przesłanek zastosowania oraz konsekwencji wynikających z obowiązujących przepisów.
Analiza normatywna polega przede wszystkim na badaniu prawa obowiązującego. Jej przedmiotem są normy prawne rekonstruowane na podstawie przepisów zawartych w ustawach, rozporządzeniach i innych aktach normatywnych. W przypadku prawa karnego zasadnicze znaczenie ma oczywiście Kodeks karny, jednak w zależności od tematu konieczne może być również sięgnięcie do Kodeksu postępowania karnego, Kodeksu karnego wykonawczego, ustaw szczególnych, Konstytucji, a także regulacji prawa międzynarodowego i europejskiego.
W praktyce oznacza to, że autor pracy nie powinien ograniczać się do cytowania kolejnych artykułów ustawy. Analiza normatywna wymaga czegoś więcej: wyjaśnienia, jaka norma wynika z danego przepisu, jakie warunki muszą zostać spełnione, aby mogła zostać zastosowana, jaki jest jej zakres oraz w jaki sposób łączy się ona z innymi regulacjami.
Na czym polega analiza normatywna?
Najprościej ujmując, analiza normatywna odpowiada na pytanie, jakie rozwiązanie prawne wynika z obowiązujących przepisów. Nie jest więc wyłącznie opisem tekstu ustawy. Przepis prawny stanowi punkt wyjścia, natomiast zadaniem autora jest ustalenie jego znaczenia oraz konsekwencji.
W prawie karnym ma to szczególne znaczenie ze względu na zasadę nullum crimen sine lege, wymagającą ścisłego określenia podstaw odpowiedzialności karnej. Przy analizowaniu znamion przestępstwa trzeba zatem dokładnie ustalić, jakie zachowanie ustawodawca uznaje za zabronione, kto może być jego sprawcą, jakie okoliczności wpływają na odpowiedzialność oraz w jakich przypadkach możliwe jest zastosowanie określonej sankcji.
Jeżeli tematem pracy jest na przykład obrona konieczna, analiza normatywna powinna obejmować nie tylko wskazanie przepisu regulującego tę instytucję. Należy zbadać, czym jest bezpośredni i bezprawny zamach, jakie są granice odpierania zamachu, kiedy dochodzi do przekroczenia granic obrony koniecznej oraz jakie konsekwencje prawne mogą z tego wynikać.
Podobnie przy pracy dotyczącej recydywy trzeba ustalić przesłanki jej zastosowania, rodzaje powrotu do przestępstwa, znaczenie wcześniejszego skazania, odbycia kary oraz terminów określonych przez ustawodawcę. Dopiero takie przedstawienie problemu można uznać za rzeczywistą analizę normatywną.
Punktem wyjścia jest przepis, ale nie może być punktem końcowym
Jednym z najczęstszych błędów w pracach prawniczych jest utożsamianie analizy normatywnej z przepisywaniem przepisów. Autor przytacza treść artykułu, a następnie przechodzi do następnej regulacji bez wyjaśnienia jej znaczenia. Powstaje wówczas tekst przypominający komentarz złożony z cytatów ustawowych, ale pozbawiony własnej analizy.
Przepis powinien być traktowany jako materiał badawczy. Po jego przytoczeniu lub wskazaniu należy wyjaśnić poszczególne elementy konstrukcji prawnej. Warto zastanowić się nad znaczeniem użytych pojęć, relacją z innymi przepisami oraz problemami, które mogą powstawać przy stosowaniu regulacji.
Jeżeli przykładowo analizowane jest przestępstwo oszustwa, samo przytoczenie jego ustawowego opisu nie wystarcza. Trzeba wyjaśnić znaczenie takich elementów jak doprowadzenie do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, wprowadzenie w błąd, wykorzystanie błędu czy zamiar osiągnięcia korzyści majątkowej. Dopiero wtedy można pokazać rzeczywistą konstrukcję normatywną danego typu czynu zabronionego.
Warto również wskazać, czy dane pojęcia zostały zdefiniowane przez ustawodawcę, czy ich znaczenie zostało wypracowane przez doktrynę i orzecznictwo. W prawie karnym bardzo wiele terminów wymaga właśnie takiego pogłębionego odczytania.
Analiza przepisu powinna być osadzona w systemie prawa
Instytucja prawa karnego rzadko funkcjonuje w całkowitym oderwaniu od innych regulacji. Dlatego analiza jednego artykułu powinna uwzględniać jego miejsce w szerszym systemie.
Jeżeli autor bada karę pozbawienia wolności, powinien uwzględnić nie tylko przepis określający ten rodzaj kary, lecz również zasady jej wymiaru, możliwości warunkowego zawieszenia wykonania, przepisy dotyczące nadzwyczajnego złagodzenia czy obostrzenia kary oraz regulacje związane z jej wykonaniem.
W pracy dotyczącej odpowiedzialności za przestępstwo gospodarcze konieczne może być natomiast sięgnięcie do przepisów spoza Kodeksu karnego. Niektóre pojęcia mogą wynikać z prawa cywilnego, handlowego, podatkowego czy administracyjnego. W takiej sytuacji analiza normatywna musi uwzględniać zależności pomiędzy różnymi gałęziami prawa.
Jest to szczególnie istotne przy przepisach blankietowych, których pełnej treści nie da się ustalić bez odwołania do innych regulacji. Autor powinien wtedy dokładnie pokazać, jakie przepisy uzupełniają normę karną.
Wykładnia jako element analizy normatywnej
Analiza normatywna jest ściśle związana z wykładnią prawa. Sam tekst przepisu nie zawsze daje jednoznaczną odpowiedź na pytanie o zakres jego zastosowania. Konieczne jest więc ustalenie znaczenia normy przy wykorzystaniu właściwych metod interpretacyjnych.
Podstawowym punktem wyjścia jest wykładnia językowa. Trzeba ustalić znaczenie słów i zwrotów użytych przez ustawodawcę. W prawie karnym ma to szczególne znaczenie ze względu na wymaganie określoności podstaw odpowiedzialności karnej i szczególną ostrożność przy wykładni prowadzącej do rozszerzenia zakresu kryminalizacji.
W wielu sytuacjach sama wykładnia językowa jednak nie wystarcza. Pomocna może być wykładnia systemowa, polegająca na analizie miejsca danego przepisu w całym systemie prawa, oraz wykładnia funkcjonalna, pozwalająca uwzględnić cel regulacji.
W pracy dyplomowej nie trzeba przy każdej analizowanej normie prowadzić rozbudowanego wykładu metodologicznego. Warto jednak pokazać, dlaczego określone rozumienie przepisu jest uzasadnione i jakie argumenty przemawiają za przyjęciem jednej interpretacji zamiast innej.
Znaczenie doktryny
Analiza normatywna nie powinna opierać się wyłącznie na samym tekście ustawy. Bardzo ważną rolę odgrywa doktryna prawa karnego, czyli poglądy przedstawiane przez autorów komentarzy, monografii, podręczników i artykułów naukowych.
Literatura pozwala poznać różne sposoby interpretowania tej samej regulacji. W wielu przypadkach w doktrynie nie ma pełnej zgodności co do znaczenia określonego przepisu. Takie rozbieżności są szczególnie wartościowe dla autora pracy dyplomowej, ponieważ umożliwiają przeprowadzenie rzeczywistej analizy, a nie tylko odtworzenie treści ustawy.
Jeżeli jeden autor przyjmuje określoną interpretację znamienia przestępstwa, a drugi przedstawia stanowisko odmienne, warto oba poglądy zaprezentować, wskazać argumenty i zastanowić się, który sposób rozumienia jest bardziej przekonujący w świetle obowiązujących przepisów.
Nie należy jednak ograniczać się do zestawienia kilku cytatów. Zadaniem autora jest uporządkowanie stanowisk i pokazanie istoty sporu. Można wskazać, na czym dokładnie polega różnica i jakie konsekwencje praktyczne może powodować przyjęcie każdego z poglądów.
Rola orzecznictwa
W pracy z prawa karnego analiza normatywna bardzo często powinna być uzupełniona analizą orzecznictwa. Sądy dokonują wykładni przepisów i rozstrzygają problemy pojawiające się podczas ich praktycznego stosowania.
Orzecznictwo pozwala sprawdzić, jak dana instytucja funkcjonuje poza teoretycznym opisem. Przepis może wydawać się jasny, ale praktyka sądowa może ujawnić wątpliwości dotyczące konkretnych pojęć lub przesłanek.
Jeżeli tematem pracy jest na przykład nieumyślność, usiłowanie nieudolne, stan wyższej konieczności czy odpowiedzialność za udział w bójce lub pobiciu, orzecznictwo może stanowić bardzo ważny materiał pokazujący granice poszczególnych konstrukcji prawnych.
Nie należy jednak przytaczać orzeczeń bez komentarza. Samo napisanie, że sąd przyjął określone stanowisko, nie stanowi jeszcze analizy. Trzeba wskazać, jakie znaczenie ma ono dla interpretacji przepisu, czy odpowiada poglądom doktryny oraz czy w orzecznictwie występują inne sposoby rozumienia problemu.
Analiza znamion typu czynu zabronionego
Przy pracach poświęconych konkretnemu przestępstwu analiza normatywna powinna zwykle obejmować dokładne omówienie jego ustawowych znamion. Jest to jeden z najbardziej typowych sposobów konstrukcji rozdziału dogmatycznoprawnego.
Można wtedy analizować przedmiot ochrony, stronę przedmiotową, podmiot przestępstwa i stronę podmiotową. W zależności od typu czynu zabronionego konieczne może być również omówienie skutku, związku przyczynowego, szczególnych okoliczności modalnych czy celu działania sprawcy.
W przypadku przestępstw indywidualnych należy dokładnie wyjaśnić, kto może być sprawcą. Przy przestępstwach skutkowych istotne będzie określenie momentu dokonania oraz relacji pomiędzy zachowaniem sprawcy a skutkiem. Przy przestępstwach kierunkowych trzeba natomiast przeanalizować szczególny cel wymagany przez ustawę.
Taka struktura pozwala uniknąć chaotycznego opisywania przepisu i nadaje analizie przejrzysty charakter.
Nie można pomijać konsekwencji normatywnych
Analiza instytucji nie powinna kończyć się na określeniu jej przesłanek. Trzeba również przedstawić konsekwencje prawne.
Jeśli analizowana jest obrona konieczna, istotne jest ustalenie wpływu jej wystąpienia na odpowiedzialność sprawcy. Jeśli tematem jest czynny żal, należy określić skutki jego prawidłowego zastosowania. W przypadku warunkowego umorzenia postępowania trzeba wskazać zarówno przesłanki zastosowania tej instytucji, jak i wynikające z niej obowiązki czy okres próby.
Dzięki temu analiza odpowiada nie tylko na pytanie „kiedy dana instytucja ma zastosowanie?”, ale również „co z tego wynika?”.
W pracy prawniczej właśnie takie powiązanie przesłanek i skutków pozwala pokazać pełną konstrukcję instytucji.
Analiza normatywna a historia regulacji
Warto również odróżnić analizę normatywną od analizy historycznoprawnej. Historia danej instytucji może być bardzo interesująca i w wielu pracach uzasadniona, ale nie zastępuje badania aktualnie obowiązującego prawa.
Autor może przedstawić, jak dana instytucja była regulowana wcześniej, a następnie wskazać zmiany wprowadzone przez ustawodawcę. Pozwala to lepiej zrozumieć aktualne rozwiązania.
Nie należy jednak poświęcać większości pracy historii, jeśli temat dotyczy obecnego modelu prawnego. Część historyczna powinna wspierać analizę normatywną, a nie ją wypierać.
Szczególnie wartościowe jest pokazanie, dlaczego zmieniono określony przepis oraz jakie problemy wcześniejszej regulacji miała rozwiązać nowelizacja.
Analiza de lege lata i postulaty de lege ferenda
W pracy z prawa warto rozróżnić analizę de lege lata oraz rozważania de lege ferenda. Pierwsza dotyczy prawa obowiązującego, druga propozycji jego zmiany.
Najpierw należy dokładnie ustalić obecny stan prawny. Dopiero na tej podstawie można ocenić, czy regulacja jest właściwa, spójna i wystarczająco precyzyjna.
Jeżeli analiza wykazuje problemy interpretacyjne, niespójności lub praktyczne trudności, autor może zaproponować zmianę regulacji. Postulat de lege ferenda powinien jednak wynikać z wcześniejszych rozważań, a nie być przypadkową opinią.
Nie wystarczy napisać, że „przepis powinien zostać zmieniony”. Należy wyjaśnić, na czym polega jego wada, jakie skutki powoduje i w jaki sposób proponowane rozwiązanie mogłoby poprawić sytuację.
Jak wykorzystać analizę normatywną w konstrukcji pracy?
Analiza normatywna może stanowić zasadniczy trzon pracy prawniczej. W takim przypadku pierwszy rozdział może przedstawiać genezę i miejsce instytucji w systemie prawa, kolejny jej konstrukcję normatywną, a następny problemy interpretacyjne ujawniające się w doktrynie i orzecznictwie.
Możliwe jest również połączenie analizy normatywnej z innymi metodami. Praca może zawierać część historycznoprawną, prawnoporównawczą lub analizę orzecznictwa.
Ważne jest jednak zachowanie wyraźnej struktury. Autor powinien wiedzieć, kiedy opisuje obowiązującą regulację, kiedy przedstawia poglądy doktryny, a kiedy formułuje własną ocenę.
Szczególnie istotne jest oddzielenie stanu prawnego od postulatów jego zmiany. Czytelnik nie powinien mieć wątpliwości, co obecnie wynika z ustawy, a co jest propozycją autora.
Praktyczny schemat analizy normatywnej
Przygotowując analizę konkretnej instytucji prawa karnego, warto postępować według stałego schematu. Nie oznacza to, że każda praca musi mieć identyczną konstrukcję. Schemat pomaga jednak upewnić się, że autor nie zatrzymał się na samym opisie przepisu i uwzględnił wszystkie najważniejsze elementy analizy.
Pierwszym krokiem jest dokładne określenie przedmiotu analizy. Trzeba ustalić, czy badaniu podlega konkretna instytucja części ogólnej prawa karnego, na przykład obrona konieczna, błąd, usiłowanie lub recydywa, czy też konkretny typ czynu zabronionego. Już na tym etapie należy wyznaczyć granice opracowania. Jeżeli tematem jest obrona konieczna, autor nie musi szczegółowo analizować wszystkich kontratypów, chyba że ich porównanie ma znaczenie dla podjętego problemu.
Drugim etapem jest ustalenie podstawy prawnej. Należy wskazać przepis lub grupę przepisów regulujących badaną instytucję i sprawdzić ich aktualne brzmienie. Warto od razu ustalić, czy dla pełnego odtworzenia konstrukcji prawnej konieczne będzie sięgnięcie do innych przepisów Kodeksu karnego albo ustaw szczególnych. Niektóre instytucje można właściwie zrozumieć dopiero po zestawieniu kilku regulacji.
Trzecim krokiem jest ustalenie miejsca analizowanej instytucji w systemie prawa karnego. Autor powinien odpowiedzieć na pytanie, jaką funkcję pełni dana konstrukcja. Może przykładowo wpływać na bezprawność czynu, winę, karalność, wymiar kary albo sposób wykonania orzeczonej sankcji. Takie umiejscowienie porządkuje dalszy wywód i pozwala uniknąć podstawowych błędów terminologicznych.
Kolejny etap obejmuje rekonstrukcję przesłanek zastosowania instytucji. Każdą przesłankę warto omówić osobno. Jeżeli analizowana instytucja wymaga spełnienia kilku warunków łącznie, należy to zaznaczyć i wyjaśnić znaczenie każdego z nich. Nie wystarczy ich wymienić. Trzeba odpowiedzieć na pytanie, co konkretnie musi wystąpić w rzeczywistości, aby można było uznać daną przesłankę za spełnioną.
Następnie należy dokonać analizy pojęć użytych przez ustawodawcę. Warto ustalić, które terminy posiadają definicje ustawowe, a które wymagają interpretacji. Jeżeli przepis posługuje się takimi zwrotami jak „bezpośredniość”, „szczególne okrucieństwo”, „istotna szkoda”, „uporczywość” czy „uzasadniona obawa”, to właśnie wyjaśnienie ich znaczenia może stanowić centralną część analizy normatywnej.
Szósty krok to sprawdzenie poglądów doktryny. Nie należy ograniczać się do jednej publikacji. W pierwszej kolejności warto sięgnąć do aktualnych komentarzy, a następnie do monografii i artykułów poświęconych badanemu problemowi. Jeżeli autorzy prezentują odmienne poglądy, trzeba wyodrębnić najważniejsze stanowiska i ustalić, czego dokładnie dotyczy różnica.
Kolejnym etapem jest analiza orzecznictwa. Należy poszukać orzeczeń odnoszących się bezpośrednio do badanej instytucji lub konkretnej przesłanki. Nie chodzi o zebranie jak największej liczby wyroków. Kilka dobrze dobranych orzeczeń, dokładnie omówionych i zestawionych ze stanowiskami doktryny, może mieć większą wartość niż kilkadziesiąt krótkich przytoczeń.
Następnie należy zidentyfikować problemy interpretacyjne. Na tym etapie analiza zaczyna wykraczać poza zwykły opis prawa. Autor powinien ustalić, gdzie pojawiają się rzeczywiste wątpliwości. Czy przepis jest niejednoznaczny? Czy doktryna pozostaje podzielona? Czy sądy interpretują określone pojęcie w różny sposób? Czy istnieje trudność w rozgraniczeniu badanej instytucji od innej konstrukcji prawnej? Takie problemy są bardzo dobrym materiałem do samodzielnych rozważań w pracy dyplomowej.
Kolejnym krokiem powinna być analiza skutków prawnych. Należy odpowiedzieć na pytanie, jakie konsekwencje wywołuje zastosowanie danej normy. W zależności od tematu może chodzić o brak przestępności czynu, niepodleganie karze, możliwość złagodzenia kary, zastosowanie określonego środka albo zmianę granic odpowiedzialności.
Warto następnie przeprowadzić kontrolę systemową. Polega ona na sprawdzeniu, czy przyjęta interpretacja pozostaje zgodna z innymi przepisami oraz podstawowymi zasadami prawa karnego. Interpretacja jednego przepisu nie powinna prowadzić do wniosków sprzecznych z konstrukcją całej ustawy, chyba że istnieją szczególnie mocne argumenty przemawiające za takim rezultatem.
Dopiero po wykonaniu tych czynności należy przejść do własnej oceny. Autor może wskazać, które z prezentowanych stanowisk uważa za najbardziej przekonujące i dlaczego. Warto odwołać się do konkretnych argumentów językowych, systemowych, funkcjonalnych lub praktycznych. Nie wystarczy stwierdzenie, że określony pogląd „wydaje się słuszny”.
Ostatnim elementem może być sformułowanie wniosków de lege lata oraz ewentualnych postulatów de lege ferenda. Wnioski de lege lata powinny jasno określać, jak zdaniem autora należy interpretować obowiązujące przepisy. Jeżeli zaś analiza ujawniła rzeczywisty problem legislacyjny, można zaproponować zmianę przepisu, doprecyzowanie określonego pojęcia albo inną modyfikację regulacji.
W praktyce można więc sprowadzić analizę do następującego toku rozumowania: najpierw ustalamy co reguluje przepis, następnie jakie są przesłanki jego zastosowania, później jak poszczególne przesłanki są rozumiane w doktrynie i orzecznictwie, dalej jakie problemy powstają przy ich interpretowaniu, a na końcu jakie skutki prawne wynikają z zastosowania normy i jak należy ocenić istniejącą regulację.
Jak może wyglądać analiza jednego problemu?
Praktyczne zastosowanie tego schematu można pokazać na prostym przykładzie obrony koniecznej. Autor najpierw wskazuje jej podstawę normatywną i wyjaśnia miejsce tej instytucji w strukturze prawa karnego. Następnie przechodzi do przesłanek, analizując kolejno zamach, jego bezprawność, bezpośredniość oraz sposób odpierania.
Przy pojęciu bezpośredniości należy już sięgnąć do literatury i orzecznictwa. Trzeba ustalić, kiedy zamach można uznać za bezpośredni, czy musi już trwać, czy wystarcza jego nieuchronność oraz kiedy kończy się możliwość działania w ramach obrony koniecznej. Jeżeli w literaturze występują różne ujęcia, należy je porównać.
Następnie można przedstawić przypadki przekroczenia granic obrony koniecznej i przeanalizować ich konsekwencje. Na końcu autor formułuje wniosek dotyczący sposobu interpretowania określonej przesłanki albo ocenia, czy obowiązujące rozwiązanie dostatecznie jasno wyznacza granice działania osoby odpierającej zamach.
Właśnie w taki sposób z pojedynczego przepisu powstaje kilka lub kilkanaście stron rzeczywistej analizy prawniczej. Nie trzeba sztucznie wydłużać tekstu. Materiał tworzą bowiem znaczenie pojęć, poglądy doktryny, praktyka sądowa, problemy interpretacyjne i własne wnioski autora.
Najczęstsze błędy przy analizie normatywnej
Jednym z najczęstszych błędów jest już wspomniane przepisywanie treści ustaw. Długi cytat z Kodeksu karnego nie zastępuje analizy przepisu. Znacznie ważniejsze jest wyjaśnienie jego elementów.
Drugim problemem jest opieranie całego rozdziału na jednym komentarzu. Komentarze są niezwykle przydatne, ale praca dyplomowa powinna uwzględniać także inne publikacje oraz orzecznictwo.
Kolejnym błędem jest mieszanie obowiązującego stanu prawnego ze starszymi regulacjami. Jeżeli wykorzystuje się starszą literaturę, trzeba sprawdzić, czy omawiane przez nią przepisy nadal obowiązują w takim samym brzmieniu.
Problemem jest także bezkrytyczne przedstawianie stanowisk sądów. Orzeczenie powinno zostać poddane analizie, zwłaszcza jeśli w doktrynie jest krytykowane albo istnieje odmienne orzecznictwo.
Należy również unikać formułowania ocen bez argumentacji. Stwierdzenie, że regulacja „jest zła” albo „jest niesprawiedliwa”, ma niewielką wartość naukową, jeżeli autor nie wskazuje konkretnych problemów normatywnych.
Analiza normatywna wymaga precyzji
Przy pisaniu pracy z prawa karnego szczególne znaczenie ma język. Terminy prawne powinny być używane konsekwentnie i zgodnie z ich znaczeniem. Nie wolno traktować jako synonimów pojęć, które mają odrębne znaczenie prawne.
Dotyczy to chociażby różnicy między przestępstwem a czynem zabronionym, winą a umyślnością, karą a środkiem karnym czy uchyleniem bezprawności i wyłączeniem winy. Nieprecyzyjne posługiwanie się takimi pojęciami może prowadzić do poważnych błędów merytorycznych.
Autor powinien również zwracać uwagę na aktualny stan prawny. W prawie karnym przepisy są stosunkowo często nowelizowane, dlatego przed oddaniem pracy należy sprawdzić, czy omawiana regulacja nie uległa zmianie w okresie pisania.
Od przepisu do samodzielnego wniosku
Największą wartość analiza normatywna osiąga wtedy, gdy nie kończy się na odtworzeniu poglądów innych autorów. Student powinien na podstawie tekstu ustawy, literatury i orzecznictwa dojść do własnych, odpowiednio uzasadnionych wniosków.
Nie oznacza to konieczności tworzenia zupełnie nowej teorii prawa karnego. W pracy dyplomowej samodzielność może polegać na uporządkowaniu stanowisk, wskazaniu argumentów przemawiających za określoną wykładnią, wykazaniu problemu w obowiązującej regulacji albo ocenie konsekwencji konkretnego rozwiązania.
Analiza normatywna daje do tego bardzo dobre podstawy. Pozwala przejść od prostego pytania o treść przepisu do bardziej złożonych problemów dotyczących jego interpretacji, relacji z innymi normami oraz praktycznego stosowania.
W pracy z prawa karnego nie wystarczy więc napisać, co znajduje się w Kodeksie karnym. Trzeba pokazać, jak regulacja jest skonstruowana, jakie znaczenie mają jej poszczególne elementy, jakie problemy interpretacyjne wywołuje oraz jakie konsekwencje wynikają z przyjęcia określonego sposobu wykładni.
Prawidłowo przeprowadzona analiza normatywna sprawia, że praca przestaje być jedynie opisem przepisów. Staje się rzeczywistym opracowaniem prawniczym, w którym autor wykorzystuje akty prawne, literaturę i orzecznictwo do samodzielnego zbadania konkretnej instytucji prawa karnego. To właśnie taka forma pracy najlepiej pokazuje umiejętność prawniczego myślenia, interpretowania norm oraz dostrzegania problemów, które nie zawsze są widoczne przy pobieżnej lekturze samego tekstu ustawy.