Urząd Regulacji Energetyki jest centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach regulacji gospodarki paliwami i energią. Funkcjonuje jako wyspecjalizowany organ regulacyjny, którego zadaniem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania rynków energii w warunkach gospodarki rynkowej, przy jednoczesnej ochronie interesów odbiorców oraz realizacji celów polityki energetycznej państwa.
Podstawą prawną działania Urzędu Regulacji Energetyki jest ustawa – Prawo energetyczne. Akt ten określa zarówno zakres kompetencji organu regulacyjnego, jak i jego pozycję ustrojową. Na czele Urzędu stoi Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, który jest organem centralnym, powoływanym i odwoływanym przez Prezesa Rady Ministrów. Prezes URE działa samodzielnie w granicach przyznanych mu ustawowo kompetencji, wydając decyzje administracyjne, które podlegają kontroli sądowej.
Z perspektywy prawa administracyjnego URE pełni funkcję regulatora rynku, co oznacza, że jego działalność nie polega na bezpośrednim zarządzaniu przedsiębiorstwami energetycznymi, lecz na kształtowaniu ram prawnych i ekonomicznych ich funkcjonowania. Do kluczowych zadań Prezesa URE należy m.in. udzielanie i cofanie koncesji na działalność w sektorze energetycznym, zatwierdzanie taryf dla energii elektrycznej, paliw gazowych i ciepła, a także kontrola przestrzegania obowiązków wynikających z przepisów prawa energetycznego.
Istotnym obszarem aktywności Urzędu Regulacji Energetyki jest ochrona odbiorców energii, w szczególności odbiorców końcowych oraz tzw. odbiorców wrażliwych. Realizacja tej funkcji przejawia się m.in. w nadzorze nad stosowaniem taryf, monitorowaniu jakości dostaw energii oraz rozpatrywaniu sporów pomiędzy przedsiębiorstwami energetycznymi a odbiorcami. W tym zakresie URE pełni rolę organu quasi-arbitrażowego, wyposażonego w kompetencje do rozstrzygania indywidualnych spraw administracyjnych.
Urząd Regulacji Energetyki odgrywa również ważną rolę w realizacji zobowiązań Polski wynikających z prawa Unii Europejskiej. Prezes URE uczestniczy w procesie implementacji unijnych dyrektyw energetycznych oraz współpracuje z innymi krajowymi i europejskimi organami regulacyjnymi, w tym z Agencją ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER). Działalność ta ma na celu harmonizację zasad funkcjonowania rynków energii oraz zapewnienie ich integracji na poziomie europejskim.
W ujęciu systemowym Urząd Regulacji Energetyki stanowi przykład nowoczesnego organu regulacyjnego, który łączy elementy władztwa administracyjnego z mechanizmami rynkowymi. Jego działalność ilustruje przesunięcie akcentu w prawie administracyjnym gospodarczym z bezpośredniej ingerencji państwa w gospodarkę na regulację warunków konkurencji i nadzór nad rynkami sektorowymi. Z tego względu URE zajmuje istotne miejsce zarówno w praktyce stosowania prawa, jak i w refleksji doktrynalnej nad współczesnym prawem regulacyjnym.
Prezes URE wykonuje swoje zadania przy pomocy Urzędu Regulacji Energetyki. Urząd Regulacji Energetyki jest urzędem administracji rządowej obsługującym Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki i działającym pod jego bezpośrednim kierownictwem. Nadzór nad działalnością Urzędu sprawuje Minister Gospodarki.
Statut URE nadaje Minister Gospodarki w drodze rozporządzenia. Na jego podstawie szczegółowy zakres organizacji wewnętrznej Urzędu ustala Prezes URE[1].
Schemat organizacyjny Urzędu Regulacji Energetyki przedstawia rysunek 3.
Prezes URE kieruje Urzędem przy pomocy wiceprezesa, dyrektora generalnego oraz dyrektorów komórek organizacyjnych. Należy zwrócić uwagę na nieścisłość między Ustawą, a Statutem URE – bowiem oba akty ustalają różne liczby wiceprezesów. Należałoby przyjąć zasadę, iż nie może być powoływany więcej jak jeden wiceprezes, ponieważ tak mówi ustawa[2].
Zgodnie z § 2 ust.3 Statutu URE może on upoważnić pracowników URE do podejmowania decyzji w jego imieniu.
W strukturze organizacyjnej Urzędu znajduje się komórka organizacyjna pod nazwą Departament Koncesji, do której zadań należy w szczególności:
1) rozpatrywanie wniosków o udzielenie, zmianę, cofnięcie lub stwierdzenie wygaśnięcia koncesji, w zakresie regulowanym ustawą – Prawo energetyczne,
2) przygotowywanie projektów decyzji w sprawie udzielenia, odmowy udzielenia, zmiany, cofnięcia lub stwierdzenia wygaśnięcia koncesji lub promesy koncesji na wytwarzanie, przesyłanie, dystrybucję i magazynowanie oraz obrót energią elektryczną, ciepłem, paliwami ciekłymi oraz gazowymi,
3) przygotowywanie projektów decyzji w sprawie zmiany warunków nałożonych w koncesji lub promesie koncesji,
4) prowadzenie postępowań z urzędu w sprawach dotyczących cofnięcia lub zmiany udzielonych koncesji,
5) przygotowywanie projektów decyzji nakazujących dalsze prowadzenie działalności po wygaśnięciu koncesji,
6) współpraca z zarządami województw w zakresie uzyskania opinii w sprawach dotyczących udzielenia, odmowy udzielenia, zmiany i cofnięcia koncesji lub promesy koncesji,
7) ewidencjonowanie, analiza i ocena realizacji warunków zawartych w koncesji lub promesie koncesji,
8) podejmowanie określonych prawem działań wobec przedsiębiorstw energetycznych, które nie wywiązały się z warunków nałożonych w koncesji lub promesie koncesji,
9) przekazywanie do ogłoszenia w wojewódzkich dziennikach urzędowych informacji dotyczących koncesji na ciepło.
Do realizacji zadań URE w terenie powołane zostały Oddziały Terenowe, których szczegółowy zasięg terytorialny i właściwość rzeczową, z uwzględnieniem granic powiatów, określa Minister Gospodarki w drodze rozporządzenia[3]. Są to Oddział Centralny w Warszawie oraz Oddziały:
1) północno-zachodni z siedzibą w Szczecinie,
2) północny z siedzibą w Gdańsku,
3) zachodni z siedzibą w Poznaniu,
4) wschodni z siedzibą w Lublinie,
5) środkowozachodni z siedzibą w Łodzi,
6) południowo-zachodni z siedzibą we Wrocławiu,
7) południowy z siedzibą w Katowicach,
8) południowo-wschodni z siedzibą w Krakowie.
Dyrektorzy oddziałów URE są powoływani i odwoływani przez Prezesa URE.
Zakres działania Oddziałów, stosownie do udzielonych przez Prezesa URE pełnomocnictw obejmuje m.in. kontrolowanie przestrzegania warunków prowadzenia działalności objętej obowiązkiem uzyskania koncesji.
Urząd Regulacji Energetyki wydaje Biuletyn Urzędu Regulacji Energetyki[4] (ponadto trzy branżowe wydania biuletynu[5]), w którym ogłasza się w szczególności informacje o:
1) podmiotach ubiegających się o koncesję,
2) decyzjach w sprawach koncesji i taryf oraz cen węgla brunatnego, stosowanych przez kopalnie w stosunku do elektrowni, wraz z uzasadnieniem,
3) rozstrzygnięciach w sprawach spornych podjętych przez Prezesa URE.
W odniesieniu do ciepła informacje w sprawach spornych podjętych przez Prezesa URE ogłasza się we właściwym miejscowo wojewódzkim dzienniku urzędowym[6].
[1] Zarządzenie Nr 1/2001 Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 18 czerwca 2001 r. w sprawie nadania regulaminu organizacyjnego Urzędowi Regulacji Energetyki, www.ure.gov.pl
[2] Prawo Energetyczne mówi o jednym wiceprezesie, natomiast Statut URE o wiceprezesach. § 2 ust.1 Statutu URE z 15 października 1997 r. (Dz.U. Nr 130 poz.859 z późn.zm.)
[3] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowego zasięgu terytorialnego i właściwości rzeczowej Oddziału Centralnego i oddziałów terenowych URE (Dz.U. Nr 162 poz.1141) traci moc obowiązującą z dniem 1 stycznia 2002 r. w związku z przekazaniem nadzoru nad URE Ministrowi Gospodarki.
[4] Patrz ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. Nr.62, poz. 718). Ponieważ ustawa ta nie uchyliła ani też nie zmieniła przepisu art. 31 Prawa energetycznego, dlatego jest to uprawnienie odrębne. Wynika z tego, że Prezes URE posiada uprawnienia do wydawania (poza Biuletynem URE) także Dziennika Urzędowego Urzędu Regulacji Energetyki.
[5] Biuletyn Branżowy URE – Energia elektryczna, Biuletyn Branżowy URE – Węgiel brunatny, Biuletyn Branżowy URE – Paliwa gazowe
[6] Patrz ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. Nr.62, poz. 718).
